Şaşırdığımızda göz bebeklerimiz neden büyüyor? Bilim insanlarından dikkat çeken açıklama
Göz bebeklerinin ışığa tepki olarak büyümesi ve küçülmesi uzun zamandır bilinen bir özelliktir. Ancak Brown Üniversitesi’nden nörobilimci Matt Nassar ve ekibi, şaşırma anında göz bebeğinin büyümesinin yalnızca ışıkla ilgili olmadığını, beynin beklenmedik bir olayla karşılaştığında “yenileme” moduna geçmesini gösteren daha geniş bir uyarılma mekanizmasının parçası olabileceğini ortaya koydu. Araştırma, göz bebeğinin büyümesi ve belirli beyin dalgalarında artışın, beynin yeni bir duruma geçtiğinin dışarıdan gözlemlenebilen işaretleri olabileceğini öne sürdü.
Deneyde 63 sağlıklı yetişkin gönüllü, ekranda farklı renklerden oluşan dizilerle test edildi. İlk aşamada katılımcılardan daha önce gördükleri renkleri hatırlamaları, ardından bu renk dizilerinden yola çıkarak bir sonraki rengin ne olacağını tahmin etmeleri istendi. Araştırmacılar, katılımcıların göz bebeği çapındaki değişimleri ve beyin dalgalarını ölçerken, beklenmedik bir renk gösterildiğinde göz bebeğinin büyüdüğünü ve belirli EEG dalgalarının arttığını gözlemledi. Bu durum, beynin eski beklentileri “sıfırladığı”na dair bir işaret olarak yorumlandı.
Nassar, bu uyarılma tepkisinin beynin mevcut zihinsel bağlamını geçici olarak koruduktan sonra yeni bir duruma geçerken eski beklentilerin etkisini azalttığını belirtti. Bu mekanizma, beynin yeni bilgileri daha hızlı öğrenebilmesi için “temiz sayfa” oluşturduğu değerlendiriliyor. Araştırmacılar ayrıca, bu sürecin beynin sapındaki locus coeruleus adlı küçük bir nöron kümesinin aktivitesinin artmasıyla bağlandığını, bu organın noradrenalin salınımıyla “savaş‑ya‑kaç” tepkisine katkıda bulunduğunu ve göz bebeği değişimleri ile EEG dalga değişikliklerini etkilediğini gösterdi.
